Skip navigation MENU

Verondiepen van waterplassen

Project in regio

Het ‘verondiepen’ en herinrichten van diepe zandwinplassen en kleiputten biedt kansen voor de natuur. Er zijn mooie voorbeelden, maar de laatste tijd is er veel onrust over vervuilde grond. Hoe kijkt de GNMF hier tegenaan? 

Diepe plassen komen van nature niet voor in Nederland. Ze ontstaan door winning van zand, grind of klei of als gevolg van dijkdoorbraken, zoals wielen en kolken. Het verondiepen en herinrichten van de plassen kan winst opleveren voor de natuur: riet- en oevervegetaties, wilgenstruweel, (broed)eilandjes en zandbanken en daarmee veel extra leefgebied voor allerlei larven en jonge vissen, extra broedgelegenheid voor vogels en meer ruimte voor water- en oeverplanten en insecten. In sommige gevallen wordt de verondieping gekoppeld aan het graven van (stromende) nevengeulen langs de rivieren, goed voor de natuur én hoogwaterveiligheid.

Nuttig inzetten van grond en slib

Verondiepen dient ook een ander doel: het ‘nuttig inzetten’ van grond en baggerslib dat bij werkzaamheden vrijkomt. Deze grond is soms licht verontreinigd, maar het mag bij verondieping nooit méér verontreinigd zijn dan de bestaande waterbodem. De controle daarop valt soms echter tegen, zo bleek uit recente schandalen. Omdat er op dit moment een beperkt regionaal aanbod is wordt veel materiaal van ver weg aangevoerd, om al geplande herinrichtingen binnen afzienbare tijd af te kunnen ronden. De GNMF vindt dat dat in de toekomst zoveel mogelijk moet worden vermeden.

Diepe plassen hebben ook natuurlijke waarde

Sommige diepe plassen hebben een belangrijke functie voor de recreatie en diepe plassen hebben meer natuurwaarden dan soms wordt gedacht. Op grote dieptes komen waterplanten en vissen voor, waaronder lichtschuwe soorten als snoekbaars en meerval. Plassen die in verbinding staan met een rivier worden als overwinteringsplek gebruikt door grote aantallen vis. Bij diepe plassen is er bovendien weinig risico op vissterfte door opdroging. Het is daarom niet per definitie zo dat verondiepen nodig is. Maatwerk en een regionale grondbalans vinden wij essentieel.

Vijf aanbevelingen Oproep aan Rijk en Provincie

Het kabinet heeft aangekondigd dat vanaf 1 januari 2019 aangevoerde grond en slib nog slechts sporadisch ander bodemvreemd materiaal dan steenachtig materiaal of hout mag bevatten. Daarnaast heeft de Tweede Kamer in november per motie om een stop op (nieuwe) verondiepingen gevraagd, in afwachting van de evaluatie van het Besluit Bodemkwaliteit. De Gelderse Natuur en Milieufederatie heeft vijf aanbevelingen voor verbetering:

  1. Werk bij nieuwe projecten uit hoe belanghebbenden en de omgeving vroegtijdig betrokken kunnen worden, in de lijn met de Omgevingswet.
  2. Beperk met behulp van het bestaande vergunningstelsel het aantal plassen dat tegelijkertijd wordt verondiept. Het uitgangspunt zou moeten zijn dat de grond en het slib uit de regio en het zelfde stroomgebied komen.
  3. Voer een vergunningplicht in in plaats van  een meldingsplicht voor aanvoer van grond.
  4. Controleer veel vaker de kwaliteit van de toe te passen grond. Deel fors hogere boetes uit wanneer niet geoorloofde verontreiniging wordt aangetroffen. De opbrengst van de boetes kan worden ingezet voor meer capaciteit bij de Inspectiedienst Leefomgeving en Transport.
  5. Monitor, naast de kwaliteit van het oppervlaktewater op verontreinigingen, ook op doorzicht en zuurstofgehalte op de locatie zelf en bij de eventuele verbinding met een rivier. Monitor ook vaker het grondwater in verband met onvoorziene uitspoelings-effecten op lange termijn.

 

Iwan Reerink

K3Delta: “Samenwerking met de omgeving is van groot belang”

Gebiedsontwikkelaar K3Delta heeft veel ervaring met het verondiepen van plassen. Voorbeelden zijn onder andere de Hooge Kampse Plas, in samenwerking met het Utrechts Landschap, en de Kaliwaal bij Druten. Iwan Reerink, senior Projectleider Gebiedsontwikkeling: “Verondiepen van plassen levert mooie natuurontwikkeling op, waarbij samenwerking met de omgeving van groot belang is. Dit succes is alleen mogelijk als het ontwerp goed is, er draagvlak bestaat, de acceptatie van partijen zorgvuldig plaatsvindt en de zorgplicht goed doorlopen wordt.”

 

 

Primaire grondstofwinning blijft nodig

Ook in een circulaire bouweconomie blijft winning van zand, grind en klei nodig. Wanneer de winning zorgvuldig gebeurt biedt het kansen voor andere belangrijke thema’s zoals natuur en hoogwaterveiligheid. Dit bleek tijdens het symposium Primair Circulair op 9 oktober 2018, een initiatief van twee koepels van bouwgrondstofwinnende en -verwerkende sectoren (FODI en KNB) samen met de GNMF.

Collectief Redichemse Waard

In de Redichemse Waard aan de Lek in Culemborg ligt een diepe plas die in de jaren zestig is ontstaan na ontzanding. De plas wordt veel gebruikt om te zeilen, zwemmen en vissen. De eigenaar van de Redichemse Waard wil de plas verondiepen met mogelijk vervuild slib. “Wij verzetten ons tegen aantasting van ‘onze” plas, onder het motto nieuwe natuur maar eigenlijk een verdienmodel van de eigenaar”, zegt  Magda Bruin, voorzitter van het Collectief Redichemse Waard. In het collectief bundelen 6 belangengroepen (samen meer dan 3500 leden) hun krachten. Gesteund door alle fracties in de gemeenteraad zet het Collectief zich in voor behoud van de bestaande recreatieve, landschappelijke, cultuur- en archeologische waarden van het gebied.

Redichemse Waard bij Culemborg

Burgercollectief Dreumelse Waard

Het Burgercollectief Dreumelse Waard onderzocht op eigen initiatief de stort van verontreinigd slib in zandwinproject Over de Maas. Uit het onderzoek kwam naar voren dat plastic en andere verontreiniging in de gestorte grond zich verspreidde over de oevers van de plas tussen Alphen en Dreumel en verder langs de Maas. Het collectief is trots op het feit dat per 1 januari 2019 geen plastic en piepschuim meer mag voorkomen in de toegepaste grond. Harold Koolhout: “Wij zijn blij met dit resultaat, maar het is geen reden om achterover te leunen. De zichtbare vervuiling door plastic krijgt nu de aandacht, maar er moet vooral ook gekeken gaan worden naar de samenstelling van de aangeboden buitenlandse grond. Wij pleiten voor het verbieden van buitenlandse grond, omdat er geen waterdichte controle mogelijk is.”

Bijeenkomst Dreumelse Waard

Documenten

Diepe plassen
Stille wateren hebben diepe gronden – gokken met baggerstort in diepe plassen (Visionair 48, juni 2018)
 De meerwaarde van verondieping (Grondbank GMG, oktober 2018)

Delfstofwinning en natuur
Delfstofwinning en natuur (Cascade i.s.m. Vlinderstichting en WUR)
Duurzame kleiwinning: de meerwaarde van duurzame kleiwinning langs de Grote Rivieren sinds 2000 (KNB e.a., mei 2017)
 Gedragscode zorgvuldig winnen (FODI, maart 2016)
Uitgangspunten duurzame zand- en grindwinning (Cascade)

Grondstoffen en circulaire economie
Betonakkoord (10 juli 2018)
Transitieagenda circulaire bouweconomie 2018
Grondstoffenakkoord (24 januari 2017)

Links

Symposium Primair Circulair: de circulaire meerwaarde van bouwgrondstoffen (KGK 39, november 2018)
Ruimte voor levende rivieren (1 november 2017)

 

Laatste Nieuws over verondiepen waterplassen

 

Alex de Meijer on EmailAlex de Meijer on Linkedin
Alex de Meijer
Alex de Meijer
Beleidsmedewerker
Meer weten? Neem contact op met Alex: a.de.meijer@gnmf.nl of 06-48820433